Πώς τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αναπτύσσουν την επικοινωνία τους;
Η προσοχή και οι ακουστικές δεξιότητες αποτελούν τα πρώτα θεμέλια στην ανάπτυξη της επικοινωνίας, αφού επιτρέπουν στα παιδιά να στρέφονται σε ερεθίσματα του περιβάλλοντός τους και να επεξεργάζονται τους ήχους της ομιλίας. Ταυτόχρονα, το παιχνίδι και η αλληλεπίδραση παίζουν καθοριστικό ρόλο, προσφέροντάς τους εμπειρίες φυσικής επικοινωνίας, έκφρασης και ανταλλαγής νοημάτων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία αναπτύσσονται οι γλωσσικές ικανότητες, δηλαδή η κατανόηση και η έκφραση του λόγου καθώς και η ομιλία, με την κατάκτηση και την οργάνωση των ήχων της γλώσσας. Πρόκειται για ένα σύνολο αλληλένδετων δεξιοτήτων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και εξελίσσονται διαρκώς στην πρώτη παιδική ηλικία.
Πώς μπορούμε να επικοινωνούμε αποτελεσματικά σε κάθε στιγμή αλληλεπίδρασης, ώστε τα παιδιά να αντιλαμβάνονται ότι τα κατανοούμε και τα αποδεχόμαστε;
Μαθαίνουμε να προσαρμόζουμε τον λόγο μας στο γλωσσικό επίπεδο των παιδιών, καθώς χρησιμοποιούμε κατάλληλο λεξιλόγιο και ανάλογους τύπους προτάσεων, πάντοτε σύμφωνα με την ηλικία και τις ικανότητές τους. Έτσι, δημιουργούμε ένα περιβάλλον φροντίδας και υποστήριξης, μέσα στο οποίο τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια, προσαρμόζονται, εκφράζονται και μαθαίνουν.
Κάθε στιγμή αλληλεπίδρασης μετατρέπεται σε ποιοτική όταν:
- Ακολουθούμε τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών, καθώς τα παρατηρούμε και τα ακούμε.
- Δίνουμε καθοδήγηση ή οδηγίες, με τρόπο υποστηρικτικό και όχι επιτακτικό.
- Αφήνουμε χρόνο στα παιδιά να σκεφτούν και να ανταποκριθούν, δείχνοντας υπομονή.
- Ενθαρρύνουμε τη συμμετοχή τους, καθώς ανταποκρινόμαστε θετικά σε σχόλια και ενέργειές τους.
Προτείνεται, επίσης, όλοι όσοι αλληλεπιδρούμε με τα παιδιά να επιλέγουμε κάποιες από τις παρακάτω στρατηγικές γλωσσικής ενδυνάμωσης, προτιμώντας εκείνες που μας εκφράζουν και ταυτόχρονα υποστηρίζουν περισσότερο τα ίδια τα παιδιά:
- Ακούμε με προσοχή.
- Διατηρούμε κατάλληλη βλεμματική επαφή & προσέχουμε τη στάση και τον τρόπο συμπεριφοράς μας.
- Αφήνουμε τα παιδιά να μιλήσουν, δηλαδή μένουμε σιωπηροί για λίγα δευτερόλεπτα.
- Προσέχουμε την πολυπλοκότητα του λόγου μας, δηλαδή τη δομή και τον αριθμό των προτάσεών μας.
- Μειώνουμε τον αριθμό των ερωτήσεων.
- Επαναλαμβάνουμε λέξεις και φράσεις των παιδιών στον δικό μας λόγο, διότι με αυτόν τον τρόπο τους δείχνουμε ότι τα ακούμε.
- Αναδιατυπώνουμε ή επεκτείνουμε τα λόγια τους, εφόσον έχουν ολοκληρώσει τις σκέψεις τους.
Συνεπώς, η ανάπτυξη της γλώσσας δεν περιορίζεται μόνο στις λέξεις που μαθαίνουν τα παιδιά ή στην ικανότητά τους να μιλούν. Αποτελεί μία ολιστική διαδικασία μέσα στην οποία η επικοινωνία και η ανάπτυξη της γλώσσας -σε επίπεδο δομής, περιεχομένου και χρήσης του λόγου- συνδέονται στενά σε ένα δομημένο πλαίσιο με σαφή όρια. Στην προσχολική ηλικία τίθενται τα θεμέλια για τις επικοινωνιακές και γλωσσικές δεξιότητες, οι οποίες στη συνέχεια εξελίσσονται, ακολουθώντας πορεία εκλέπτυνσης κατά τη σχολική ηλικία, αλλά και ωρίμανσης έως την εφηβεία.
Ράνια Κωνσταντάτου
Λογοπεδικός, MSc., MRCSLT
Ψυχοπαιδαγωγικό τμήμα
Διαμαντίδειο
Νηπιαγωγείο-Παιδικός Σταθμός
Βιβλιογραφία
Bloom, L., & Lahey, M. (1978) Language Development and Language Disorders. John Wiley & sons inc. U.S.A
Faber, A., & Mazlish, E. (2012) How to Talk so Kids will Listen & Listen so Kids will Talk. Piccadilly Press Ltd. Great Britain.
Kelman, E., & Schneider, C. (1994) Parent-child interaction: an alternative approach to the management of children’s language difficulties. Child Language Teaching and Therapy, 10 (1), 81-96.
Morgan, S., & Dipper, L. (2018) Is the communication pyramid a useful model of language development? Royal College of Speech and Language Therapists (RCSLT), Bulletin, 26-28.
